Kültür Sanat:
31 NUMARALI REKLAM ALANI
Üsküdar Ayşe Sineperver Valide Sultan Çeşmesi
banner245


Şehirlerarası otobüs firmalarının Üsküdar ofislerine gidenler burada harika bir çeşme ile karşılaşıyorlar. Zarif bir barok örneği olan çeşme, bilet satış ofislerinin tümünü karşısına almış, sırtını da Yeni Valide Camisi’nin imaretine dayamış zamana meydan okur bir halde beklemeye koyulmuş. Suyu akmıyor, arkasındaki imaretin ne olduğu bile bilinmiyor, sol tarafındaki fodla fırının bir zamanlardaki süksesinden eser kalmamış ama kimin umurunda? Çeşmenin zarafetinden dirhem eksilmemiş.

Çeşme, Üsküdar’daki Yeni Valide Camisi’nin (Gülnüş Emetullah Sultan) Balaban İskelesi’ne açılan avlu kapısının tam karşısında bulunuyor. Ayşe Sineperver Valide Sultan Çeşmesi adıyla anılıyor. Sineperver, “gönül seven” anlamına geliyor. Ayşe Sultan Bulgaristan doğumlu. Asıl adı, Sonya. Osmanlı’nın 27. padişahı I.Abdülhamit, tahta çıktıktan bir yıl sonra evlenmiş Sineperver Sultanla. Sonya yahut Ayşe Sineperver, padişahın ikinci kadını olmuş. On üç yıl evli kalmışlar. 1789 Yılında Özi’de sivil, kadın, çocuk denilmeden yaklaşık olarak 25.000 kişinin katledilmesine çok üzülerek hastalanan ve felç geçiren I.Abdülhamid hayata veda etmiş. Ayşe Sineperver 40 yıl kadar daha yaşamış. 19 Ocak 1829 yılında kızı Esma Sultan’ın Eyüp’teki sarayında vefat etmiş ve Eyüp Sultan Camisi şadırvanı avlusunda defnedilmiş. Ulu bir çınar ağacının altındaki kabrine nefis işlemeleriyle göz dolduran şahideler konulmuş.

Ayşe Sineperver Sultan ile  I.Abdülhamid’in iki oğlu ile bir kızları olmuştu. İlk oğlu Şehzade Ahmet henüz bir yIlını doldurmadan hayata veda ederek annesini derin acılar içinde bırakmıştı. Diğer oğlu ise imparatorluğun 29.padişahı olan IV.Mustafa’ydı. Ama onun sonu da annesinin yine büyük acılar içine girmesine neden oldu.

IV. Mustafa 1807 Mayısında tahta çıkınca, Eski Sarayda bulunan Ayşe Sineperver (Seniyeperver) “Valide Sultan” olarak saraya geri döndü. Oğlunun iyi bir eğitim alması ve iyi yetişmesi konusunda çok emek harcamış ve başarılı da olmuştu. Fakat yine de tahtta en kısa kalan hükümdarlar arasında V.Murat'tan sonra bu padişah on dört ay süren saltanatıyla ikinci sırada yer almaktadır. Ölümüde, ulemadan fetva alınması suretiyle Topkapı Sarayı’nda kuşakla boğularak gerçekleştirilmişti. Henüz 29 yaşındaydı. Padişah oğulun ölümünden sonra, Sineperver Valide Sultan eski saraya gönderildi. Bundan sonraki ömrünü kızı Esma Sultan ile birlikte yaşadı. Oğullarına ağlamaktan gözlerini kaybetti ve ömrünü kederle geçirerek tamamladı. Esma Sultan'ın Eyüp'teki konağında hayata veda etti.

Üsküdar’daki çeşme 1780 yılında yapılmıştı. I.Abdülhamid’in saltanatı devam ediyordu. Küçük Şehzade Ahmet’in ruhu için inşa edilen üç çeşmeden biri buydu. Diğerleri Hırka-i Şerif Camiinde ve Karagümrük’teydiler.

Çeşme, barok üslubunda, tamamen mermerden yapıldı. Arkasında Yeni Cami külliyesinin  imareti vardı. Hemen sol bitişiğinde de imaretin fodla fırını bulunuyordu. Fodla fırını biraz perişan görünse de oldukça iyi bir şekilde günümüze gelebilmiş ender yapılardan. İmaret de bir hayli değişim geçirmiş ve küçülmüş olsa da onun durumu da fena sayılmaz.

Çeşme, üç yüzlü bir çeşme olarak tasarlandı. Asıl çeşme ortadaydı. Üç ayrı yüzü ince mermer sütunlar ayırıyordu. Üç çeşmenin üzerinde de dilimli, saçaklı, mermer bir kubbe konulmuş. Mermer saçak, dört yüzlü yine mermerden yapılmış kubbe kasnağı ile çerçevelenmiş. Bu kasnak da üç adet kurşun kaplı kubbe ile örtülmü. Ortadaki kubbe diğerlerine göre biraz daha büyük tutulmuş. Üzerine de mermer bir alem konulmuş. Üç çeşmeyi birbirinden ayıran ince mermer sütunlar kubbe kasnağında da devam ettirilmişler. Çeşmenin haznesi sağ tarafında bulunuyor.

Çeşmenin mermer saçağının altında, üzerinde I.Abdülhamit'in tuğrası da bulunan çeşme kitabesinde özetle şunlar yazılı;

"Şahinşah Sultan Hamid'in şehzadelerinden biri olan Şehzade Ahmet bu dünyadan ayrıldı. Allah kabrini cennet misali etsin. Ruhu için ikinci kadın (Ayşe Sineperver) üç çeşme yaptırdı. Kim birinden içmemişse diğerinden içsin. Hak, Sineperver Şah-ı şeref ünvanına eriştirip şehzade ve sultanını sıhhatte kılsın. Allah, şahı tahtı mülkünde mekin kılsın. 0Merhum Sultan Ahmet'in yeni çeşmesine tarih atan Sabih İmam. (1780)"

Kitabe, çeşmenin üç yüzünde de devam ettirilmiştir. İki tarafta dörder, ortada da altı satır olarak yazılmıştır. Kitabe yazarı Sabih Ahmet Efendi, müneccimbaşının kardeşiydi. Galata Gümrüğü başkatibi iken 1784/85 yıllarında vefat etmişti. Divan sahibi bir şairdi.

Bu çeşmenin suyu Validebağı Sultan Abdülaziz Av Köşkü önünden çıkan sudan karşılanıyordu. 1709 yılında Gülnüş Emetullah Sultan adına toplanmaya başlanan bu su, Seyyid Ahmet Deresi yanından akarak Karacaahmet Mezarlığından geçer ve İnadiye Tekkesi karşısındaki maslakta toplanırdı. Hakimiyet-i Milliye Caddesindeki Gülnuş Emetullah Camisinin büyük haznesinde toplanıp, bu şeşme dahil etraftaki bir çok çeşme, sebil ve şadırvandan akarak kullanıma sunulurdu.

Çeşme, Üsküdar Belediyesince 1988 yılında onarımdan geçirilmiş. Günümüzde iyi bir durumda olmasa da fena da sayılmaz. Ama böyle görkemli bir eseri gönül ister ki daha iyi korunmuş olarak görebilsin.
banner187
Anahtar Kelimeler
Misafir Avatar
İsim
Yorum Gönder
Kalan Karakter:
Yorumunuz onaylanmak üzere yöneticiye iletilmiştir.×

banner208

banner196

banner246

banner195

banner198

banner199

banner221

banner276

Randy Esen ve caz
Randy Esen Quartet feat. Şenova Ülker

Haberi Oku